مسجد سلیمان؛ سرزمین نفت‌خیز ایران

مسجد سلیمان؛ سرزمین نفت‌خیز ایران

مسجدسلیمان در دوره تمدن عیلام (ایلام)، «آساک» نام داشت. پس از حمله آریایی‌ها و شکست عیلامیان نام آن به «پارسوماش» تغییر پیدا کرد. در فاصله اواسط سده ۹ تا اوایل سده ۷ پیش از میلاد، قومی آریایی به نام «پارسوا» از دامنه‌های شمال غربی زاگرس و کوه‌های بختیاری به جلگه خوزستان وارد شدند و مسجدسلیمان کنونی از جمله مناطقی بود که در آن سکنی گزیدند. این قوم که متکی بر معیشت چوپانی و به ویژه تربیت اسب بودند، بعد از آشنایی با کشاورزی و ترک کوچ‌نشینی، در نواحی کوهپایه‌ای جلگه، شهر تازه‌ای بنا نهادند و آنرا به یاد سرزمین گذشته خود که «پارسوا» نام داشت، پارسوماش خواندند. در شمال شرقی مسجدسلیمان بر روی تپه‌ای باستانی بنام «سرمسجد»، آتشکده‌ای مربوط به آن دوران وجود دارد که «پروفسور گیرشمن» باستان‌شناس فرانسوی، این آتشکده را مربوط به دوران پارس‌ها می‌داند و آن را زادگاه «چیش‌پش اول هخامنشی»، جد کوروش بزرگ می‌داند.

مسجد سلیمان

مسجدسلیمان را در قدیم «سرمسجد» می‌نامیدند و علت آن وجود این آتشکده باستانی در این منطقه بود. در سال ۱۳۰۵ و به تصویب مجلس شورای ملی، نام مسجدسلیمان برای این شهر انتخاب شد.

مسجد سلیمان

اعتقاد ایرانیان به آتش به عنوان نمادی از نور اهورامزدا و جوشش روغن مقدس قابل اشتعال بر سطح زمین در شهر پارسوماش باعث شد تا این شهر دارای آتشکده‌های همیشه جاویدان شده و بنابراین شهر از لحاظ مذهبی نیز به شدت اهمیت یافت، به گونه‌ای که آتش این آتشکده تا زمان «هارون الرشید» نیز روشن بود.
اهمیت مذهبی و اعتقادات مردم به پاک و مقدس بودن این شهر به حدی زیاد شد که حتی بعد از ورود اسلام، ایرانیان برای زیارت به این شهر مراجعه می‌کردند؛ لذا هویت مذهبی آن مانند دیگر اماکن مقدس همچنان باقی‌مانده و نام «مسجدسلیمان» نیز در همین راستا بر آن اطلاق شد.

چاه شماره یک خاورمیانه و نخستین اکتشاف نفت

در سال ۱۹۰۱ میلادی، در زمان سلطنت مظفرالدین شاه قاجار، «ویلیام ناکس دارسی»، تاجر بزرگ طلا در انگلستان امتیاز کشف نفت ایران را از آن خود کرد و برای این منظور، «جورج برنارد رینولدز» را که تجربیاتی در زمینه حفاری نفت در مناطق نفت خیز سوماترا را داشت، برای اکتشاف و استخراج نفت به استخدام خود درآورد. رینولدز در پایان سال ۱۹۰۲ میلادی عملیات حفاری اولین چاه در چاه سرخ واقع در قصر شیرین و همچنین شاردین در رامهرمز را آغاز کرد و همزمان مقدمات حفاری در منطقه نفتون مسجدسلیمان را مهیا ساخت.

مسجد سلیمان

پس از ۲ سال حفاری در شاردین گروه رینولدز به این نتیجه رسیدند که در این نقطه نمی‌توانند به نفت برسند. سرمایه شرکت که در انگلیس تشکیل شده بود تا در ایران به نفت دست یابد، به علت طولانی شدن دوره حفاری به پایان خود می‌رسید و ویلیام ناکس دارسی که از پیدا شدن نفت در این سرزمین قطع امید کرده بود طی تلگرافی از رینولدز خواست تا حفاری را تعطیل کند. اما علائم موجود و وجود آتشگاه و نیز حوضچه‌ای که خود به خود قیر از آن می‌جوشید و یادداشت‌های مورخین و باستان شناسان که تصریح کرده بودند در ناحیه نفتون نفت فراوان به دست می‌آید، رینولدز را که از مدتی پیش در آنجا به کار حفاری مشغول بود، امیدوار کرد و به همین علت وسائل و تجهیزات را به منطقه نفتون در مسجد سلیمان منتقل کردند و در پایان ماه ژانویه سال ۱۹۰۸ میلادی حفاری چاه شماره یک این شهر آغاز به کار کرد. بدین ترتیب فصل جدیدی در تاریخ کشور رخ داد و ایران به جمع کشورهای نفت خیز جهان پیوست.

اکتشاف نفت در مسجد سلیمان

این اتفاق، که نخستین اکتشاف نفت در خاورمیانه به شمار می‌رفت، حیات اقتصادی و اجتماعی مسجد سلیمان و ایران را دگرگون کرد، چنان‌که از این چاه روزانه ۳۶۰۰۰ لیتر (معادل ۸۰۰۰ گالن) نفت استخراج می‌شد و بعدها در این شهر حداقل ۳۰۰ چاه نفت حفر شد. این شهرک باستانی به یک شهر مدرن و پر رونق بدل شد و جمعیت آن افزایش یافت و خانه‌ها و محله‌های جدید برای کارکنان شرکت نفت ساخته شد.

جغرافیا و اقلیم‌شناسی

مسجد سلیمان

مسجدسلیمان در شمال شرقی استان خوزستان و در ۱۲۵ کیلومتری اهواز واقع شده است. این شهرستان از شمال به دزفول، از شرق به استان چهارمحال بختیاری و ایذه، از جنوب به رامهرمز و از غرب به شوشتر محدود می‌شود. مساحت آن بر اساس آخرین بررسی انجام شده ۶۹۸۶ کیلومتر مربع است. میزان بارندگی در سال بین ۲۰۰ تا ۴۵۰ میلیمتر متغیر است که عموماً از سمت شمال به طرف جنوب از میزان بارندگی کاسته می‌شود. درجه حرارت در تابستان به حداکثر ۵۴ درجه می‌رسد . مسجدسلیمان از لحاظ اقلیمی دارای آب و هوای نیمه صحرایی است. نواحی شمالی آن به دلیل قرار گرفتن در حاشیه سلسله جبال زاگرس، دارای زمستان‌های سرد همراه با برف و تابستان‌های معتدل است؛ اما نواحی جنوب دارای بهاری دل انگیز، تابستانی گرم و خشک، پاییزی مطبوع و زمستانی معتدل است.

جاذبه‌های گردشگری مسجد سلیمان

آتشکده جاویدان

مسجد سلیمان

آتشکده یا معبد سرمسجد یکی ازمهمترین مکان‌های تاریخی و باستانی استان خوزستان است که در شمال شرقی شهر مسجدسلیمان قرار دارد. آتشکده جاویدان (صفه سرمسجد)، بنایی متعلق به قرن هفتم قبل از میلاد است که بنا بر نظر برخی کارشناسان، معماران برای ساخت تخت جمشید از آن الهام گرفته‌اند. مهمترین مشخصه این بنا، استفاده نکردن از ملات و گذاشتن سنگ خشک روی سنگ خشک دیگر است.
این معبد که در گذشته‌های دور همواره در آن آتشی افروخته بوده، مشرف به صفه سرمسجد است که به گفته مورخان مقر حکومتی پارس‌ها بوده است. آتشکده سرمسجد، به دستور یکی از پادشاهان بزرگ هخامنشی ساخته شده است و هر کدام از سنگ‌های بزرگ معدنی به کار رفته در آن، ۴ تا ۵ تن وزن دارد. برای ساخت دیوارهای این معبد هیچ نوع ملاتی به کار نرفته و با توجه به زلزله‌های مکرر در مسجد سلیمان احتمال ریزش این سنگ‌های خشکه‌چین وجود دارد.

دشت گلگیر

مسجد سلیمان

یکی از مناطق بسیار زیبای ایران در ۳۸ کیلومتری شمال شرقی شهرستان مسجدسلیمان، «دشت گلگیر» است. این دشت که از نظر جذب گردشگر پتانسیل بالایی دارد، می‌تواند گوی سبقت را از بسیاری مناطق برباید. گلگیر چشمه آب گوگردی دارد که این آب به صورت خودجوش از اعماق زمین می‌جوشد. در زمستان و پاییز آب آن گرم و در تابستان و بهار آب خنکی دارد. به لحاظ داشتن گوگرد، آب این چشمه از نظر درمانی خواص زیادی دارد و می‌تواند درمان کننده دردهای مفصلی باشد.

منطقه شو ولندر

مسجد سلیمان

منطقه شکار ممنوع «شو ولندر» در زاگرس جنوبی واقع شده است. تنوع گیاهی و جانوری و شرایط اکولوژیکی این منطقه آن را به یکی از مناطق ارزشمند استان و کشور از نظر حیات وحش جانوری و قابلیت‌های بالای زیستگاهی تبدیل نموده است. این مکان یکی از مناطق زیستگاه «سمندر امپراتور»، از گونه‌های زیبا و حائز اهمیت جهانی است.

دشت شیمبار

مسجد سلیمان

مسجد سلیمان

دشت شیمبار یا شیرین بهار، مرز استان خوزستان و چهارمحال و بختیاری است که ۷۵ کیلومتری مسجدسلیمان قرار دارد و با ده هزار نفر جمعیت پراکنده روستایی و عشایری، یکی از پرجاذبه‌ترین نقاط تفریحی این شهرستان است. اکثر مردم این سرزمین از ایل موری و گمار هستند. از دیدنی‌های دشت شیمبار، «کوه قلندران» است که در گذشته پناهگاهی برای یاغی‌ها و مخالفین حکومت‌های وقت بود. این دشت پر از انگورهای یاقوتی است که مالک خصوصی ندارد و مورد استفاده همگان است. به‌دلیل وجود خاک مناسب و آب و هوای مساعد در این منطقه، محصولات کشاورزی از قبیل گندم، جو، نخود و عدس کاشته می‌شود.

مسجد سلیمان

از لحاظ آثار تاریخی می توان به وجود نقش برجسته های تنگ بتا و تنگ سنان اشاره کرد. این سنگ نگاره ها بر سینه کوه کنده کاری شده اند که با در نظر گرفتن نوع پوشش و آرایش موی سر این سنگ نگاره ها می توان گفت که همزمان با دورۀ اشکانیان و مربوط به الیمائیدها (حکومت محلی همزمان با اشکانیان که اندیکا جزئی از قلمرو آنها محسوب می شد) هستند.

آبشار نگین

مسجد سلیمان

مسجد سلیمان

آبشار نگین در روستایی به همین نام در محلی بسیار مهجور و دورافتاده در میان کوه‌ها و دشت‌های منطقه «شین‌بار» در شمال دریاچه سد شهید عباسپور واقع شده است. بهترین مسیر بازدید از این مسیر و آبشار آن، مسیری است که از مسجد سلیمان به روستای «آب شلال» منتهی شده و از آنجا با حدود چهار ساعت کوهپیمایی به روستای بکر و دست‌نخورده نگین و آبشار بسیار زیبای آن می‌رسد.
در پایین دست آبشار نیز دشت زیبای نگین قرار دارد که به کناره‌های دریاچه سد شهید عباسپور منتهی می‌شود. مناظری بسیار زیبا و رویایی به همراه دشت‌های پر از شقایق در دامنه‌های پوشیده از درختان بلوط و دیواره‌های باشکوه و صخره‌ای و مهمتر از همه، دره‌هایی ژرف و هیجان انگیز، همگی بر زیبایی این منطقه افزوده اند.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *